Wat zijn symptomen van het hantavirus, dat mogelijk drie mensen het leven kostte op cruiseschip?

Een uitbraak van het hantavirus zou verantwoordelijk zijn voor het drama op het Nederlandse cruiseschip MV Hondius. Drie passagiers overleden, onder wie twee Nederlanders, en één persoon ligt op de intensive care in de Zuid-Afrikaanse stad Johannesburg. Hoe gevaarlijk is dat virus, dat van muis op mens kan overspringen? Viroloog Marion Koopmans legt uit.

1. Wat is het hantavirus?

Het hantavirus is een virus dat door muizen en ratten op mensen kan worden overgebracht, maar ook door vleermuizen, mollen, gekko’s en vissen. Er bestaan verschillende typen hantavirussen die per werelddeel en regio verschillen.

„De klassieke manier waarop mensen besmet raken is door contact met de uitwerpselen van deze dieren”, vertelt viroloog Marion Koopmans. „Een bekend voorbeeld is het schoonmaken van een stoffige schuur na de winter. Als daar muizenkeutels liggen en dat stof verwaait, kun je het virus inademen. Dat is hoe je het normaal gesproken oploopt.”

De meeste hantavirussen worden niet van mens tot mens overgedragen, maar er is wel een uitzondering: bepaalde hantavirussen in Zuid-Amerika. „Hoewel we die zelden zien, zijn daar wel vaker kleine clusters van besmettingen beschreven waarbij er sprake was van enige overdracht tussen mensen.”

2. Hoe gevaarlijk is het?

Waar het hantavirus bij muizen en ratten niet tot ziekte leidt, kan dat bij mensen wel. In Nederland gebeurt dat weinig, doceert Koopmans. „Wij kennen hier een milde variant, die vooral griepachtige klachten geeft.”

Geeft de Europese Puumala-variant weinig problemen, dat is niet overal zo. „Bij de Zuid-Amerikaanse variant is dat anders, daar is het ziektebeeld ernstiger en de kans op overlijden aanzienlijk hoger”, aldus viroloog Koopmans.

Zo doen zich vaker ernstige longinfecties voor. In 2012 overleed iemand in het bekende nationale park Yosemite aan het hantavirus. Ook de vrouw van Amerikaanse acteur Gene Hackman overleed begin vorig jaar aan dit virus.

3. Wat zijn de symptomen?

Meestal gaat het om griepachtige klachten, zoals koorts, hoofdpijn, buikpijn en misselijkheid. Soms raken de nieren of de lever (licht) ontstoken. Klachten ontstaan doorgaans enkele weken na besmetting. Bijna altijd gaan ze vanzelf over, maar soms is er een ziekenhuisopname nodig, bijvoorbeeld vanwege een longinfectie.

4. Komt het hantavirus ook in Nederland voor?

„We hebben af en toe een geval”, zegt Koopmans. „Bij de Nederlandse variant is er echter geen overdracht tussen mensen voor zover bekend.”

Uit onderzoek blijkt dat het hantavirus hier maar weinig voorkomt. Door het milde karakter wordt de diagnose bovendien lang niet altijd gesteld. Met het opwarmende klimaat zou het hantavirus echter terrein kunnen winnen in Nederland en Europa, schreef RIVM-viroloog Chantal Reusken al in 2009 in een risicoprofiel van het virus.

Het hantavirus is overigens pas relatief kort bekend. De eerste officiële besmettingen in Nederland dateren uit 1978, toen vier medewerkers van het RIVM besmet raakten met het virus door laboratoriumratten. Pas in 1984 werd dat officieel vastgesteld.

5. Betekent de uitbraak dat er veel muizen aan boord waren?

Het is niet erg waarschijnlijk, zegt Koopmans, omdat daar streng op gelet wordt. „Maar je kunt het nooit volledig uitsluiten. Op grote schepen zijn soms muizen aan boord, dat valt lastig te voorkomen.”

Als er inderdaad sprake is van meerdere gevallen van het hantavirus op de MV Hondius van Oceanwide Expeditions, is een Zuid-Amerikaanse variant denkbaar. „Gezien de route van het schip is het aannemelijk dat het om een Zuid-Amerikaanse variant gaat, die overdraagbaar kan zijn van mens op mens.”

Tegelijk is het volgens Koopmans nog te vroeg voor definitieve conclusies. „We weten de exacte details nog niet: hoe was de timing? Wat hebben deze mensen gedaan voordat ze aan boord gingen? Was er verspreiding aan boord of is er sprake van een gemeenschappelijke bron?’’ Cruisemaatschappij Oceanwide Expeditions onderzoekt dit momenteel.