Kanawu Radio number 1 news portal
Na de euforie over het werkstuk van D66 en CDA volgt al snel de kater. Informateur Sybrand Buma zit vlak voor de deadline met lege handen. Ook na een groepsgesprek van twee uur op vrijdag houden partijen vast aan voorkeuren en blokkades. Dit weekeinde hoopt Buma een doorbraak te forceren.
CDA-informateur Sybrand Buma wilde nog niet van ‘een impasse’ spreken. Maar toch is dat precies waar de formatie in verkeert, nu de deadline van 9 december nadert. Dan moet informateur Sybrand Buma aan de Tweede Kamer melden welke partijen verdergaan met de coalitievorming.
Ook na het eerste groepsgesprek van Buma met de leiders van D66, VVD, CDA en JA21 op vrijdag veranderde er niks aan de politieke wensenlijstjes. De VVD wil nog steeds niet met GroenLinks-PvdA in zee, JA21 houdt vast aan de VVD. Voor deze rechtse partij ligt er maar één route voor de hand: een coalitie van D66, CDA, VVD en JA21 (samen 75 zetels).
Jetten hoopt op zijn beurt dat VVD-leider Dilan Yesilgöz bijdraait én het verzet staakt tegen Klaver. Dan kan er een coalitie komen van D66, VVD, GroenLinks-PvdA en CDA.
Bewust op de spits gedreven
Informateur Buma dreef de situatie bewust op de spits met het groepsgesprek. Na afloop zei hij: „Dit was de eerste keer sinds de verkiezingen dat ze met z’n vijven aan één tafel zaten. Er is nog werk aan de winkel. Ik snap dat ik veel vraag van partijen. Want als ze bewegen vraagt u als media ook: ‘waarom heeft u bewogen?’ Maar ik proef dat de partijen de verantwoordelijkheid voelen om dat toch te doen.”
Buma weet dat hoofdrolspelers elkaar komend weekeinde ook een-op-een gaan spreken.
Jetten roept daarbij op tot ‘creatieve oplossingen’, al erkennen insiders bij D66 en CDA: ze hebben nu geen idee wélke list Buma nog kan verzinnen.
Exotische versie
Er is achter de schermen al wel nagedacht over alternatieve regeringsvormen. Er is een theoretische optie dat D66 en CDA bijvoorbeeld geen klassieke coalitie vormen met GL-PvdA en JA21, maar wél losse ministers van die partijen aanzoeken voor het kabinet.
Die exotische versie is echter te vergezocht, klonk het bij één van de onderhandelaars: ‘Hoe denk je dat het valt bij links als we opeens een Martin van Rijn (oud-PvdA-minister, red) invliegen?’
Bij Henri Bontenbal (CDA) was het chagrijn over de stilstand goed te merken: „We moeten gaan nadenken dit weekend. Het ligt niet aan ons, echt niet. Ik verwacht beweging. Een coalitie gaat er komen. Maar liever snel.”
Voor de camera’s weken de partijleiders geen millimeter af van hun ingezette koers. Zo zei Joost Eerdmans (JA21) opnieuw: „Mijn voorkeur is nog steeds dezelfde: wij willen op rechts en we gaan niet in een links kabinet zitten.” Eerdmans wil alleen in een coalitie als de VVD daar ook aan deelneemt.
Stof tot nadenken
Na afloop erkende D66-leider Rob Jetten dat er geen doorbraak is gekomen. „We hebben veel stof tot nadenken, dat gaan we dit weekend doen. Alle partijen voelen verantwoordelijkheid, maar het is niet zo dat het na dit gesprek helemaal in kannen en kruiken is.”
VVD-leider Dilan Yesilgöz maakte duidelijk dat de VVD nog steeds niet met GroenLinks-PvdA wil. Heeft het gesprek van vrijdag dan geholpen? „Dat moet u meneer Buma vragen. We voelen allemaal de verantwoordelijkheid voor het land, maar mijn inzet is niet veranderd. Maar er zijn meerdere mogelijkheden. Laten we gaan praten over wat wél kan.”
Gaat ze zelf ook iets doen? „Ik ga zeker mensen bellen. Ik wil helpen, dat deed ik al en dat blijf ik doen.” Maar zei ze wel: „Ons standpunt zal niet veranderen.”
Ik verwacht beweging van iedereen. Een coalitie gaat er komen
‘Blokkeergedrag’ Yesilgöz
GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver blijft erop hameren dat híj graag wil gaan onderhandelen over een kabinet. „Ik heb geen blokkades. Niet op partijen, niet op de inhoud. Wij zijn bereid het gesprek aan te gaan.”
Klaver haalde nog uit naar Yesilgöz en sprak van ‘blokkeergedrag’. Haar partij wil niet met die van hem. Daarom zegt Klaver dat hij een minderheidskabinet van D66, CDA en VVD niet zomaar zou gaan steunen vanuit de oppositie. „Dat blokkeergedrag moet je niet gaan belonen.”
Dat is een serieus waarschuwingssignaal voor D66 en CDA. Als ze een minderheidsregering willen met de VVD (zonder links) dan kan GL-PvdA in de Eerste Kamer al hun eerste grote probleem worden.
Zonder steun van BBB of links is het in de Senaat lastig om meerderheden te vergaren. De geharnaste opstelling van VVD, GL-PvdA en anderen leidt tot frustraties bij de tandem D66-CDA. „De gezamenlijke agenda is goed gevallen in het land en bij organisaties, dan hoop je dat het ook politiek tot beweging leidt”, zegt een betrokkene.
Maar voorlopig gebeurt dat niet, is de meerderheidscoalitie uit beeld én is er zelfs te weinig steun om een minderheidsregering in het zadel te houden.
Zelfs minderheidsregering is lastig
Zo’n regering zonder meerderheid kan namelijk alleen bestaan bij de gratie van constructieve oppositiepartijen die de samenwerking in leven laten. En door de hoekige opstelling van de partijleiders nu ontbreekt dat vertrouwen.
Zo zit Buma met een politiek magere oogst na bijna drie weken informeren. Daarbij heeft hij samen met D66 en CDA al naar diverse formatietrucs gegrepen die normaal pas later in een traject van de plank worden gehaald.
De partijen hebben al een reeks experts langs gehad, er is een basisagenda op papier gezet, de groepssessie van vrijdag is op touw gezet. Maar een doorbraak? Die is er nog niet. „Ik heb wel de hoop dat er nu iets uitkomt. Er is echt nog wel beweging.”
Al onze podcasts vind je op ad.nl/podcasts. Schrijf je hier in voor onze politieke nieuwsbrief