Eerste debat nieuwe Tweede Kamer: dit leverde het op

1. De verhoudingen mochten nog niet geschaad worden

Verkenner Wouter Koolmees zei tijdens een debat in de Tweede Kamer donderdag: „Formeren is elimineren.” Want D66 zou het liefst met VVD, CDA en GroenLinks-PvdA in zee gaan, maar de VVD niet. Die partij wil met D66, CDA en JA21 aan de slag. „Dat waren dus verschillende blokkades”, aldus Koolmees.

Daarom dacht hij dat het ‘niet verstandig’ zou zijn geweest om nu al te gaan onderhandelen met vier partijen. ,,Die waren dan vastgelopen en dat had de onderlinge verhoudingen geschaad. En die hadden we dan weer moeten herstellen.” Dus simpel, stelt Koolmees: ,,Het had niet zoveel zin gehad.”

Daarom hanteerde hij dus een ‘afpelmethode’. Dus door ‘langs de lijnen van de inhoud te komen tot een agenda’ met alleen CDA en D66 bij elkaar. „Omdat je dan vanuit het midden op zoek kunt naar bredere steun.” Lees: de steun van ofwel de route over rechts met JA21, ofwel over links met GroenLinks-PvdA.

Er ligt wel, erkende Koolmees, een risico dat D66 en CDA een stuk gaan schrijven waar eigenlijk iedereen het wel over eens is. Dan ben je terug bij af. „Het moet niet zo zijn dat je twee verkiezingsprogramma’s in ChatGPT gooit en dan kijkt wat er uitkomt”, zei Koolmees. Maar dat is wel wat, bijvoorbeeld, VVD-leider Dilan Yeşilgöz vreest.

2. Opmerkingen hebben kwaad bloed gezet bij de VVD

Binnen de VVD is het chagrijn groot. Ten eerste omdat de partij op de reservebank is gezet: het zijn nu D66 en CDA die achter het stuur zitten tot 9 december, als ze hun ‘contouren’ voor een komend regeerakkoord zullen presenteren. Maar VVD-leider Dilan Yesilgöz vindt het vooral tijdverspilling, maakte ze duidelijk in het debat. Ze spreekt van een tussenstap die je normaal alleen toepast als ‘twee partijen moeten samenwerken maar inhoudelijk ver uit elkaar liggen’. ,,Maar daar is nu geen sprake van.” Haar vrees: er ligt straks een zouteloze hoop A4’tjes en het hele circus begint opnieuw.

Wat VVD’ers bovendien steekt: het plannetje van verkenner Koolmees is ook bedoeld om de VVD te laten voelen dat die partij niet meer de leiding heeft. Rond CDA-leider Henri Bontenbal viel al te horen dat de ‘koppigheid’ van Yesilgöz kwaad bloed had gezet. „Die houding van ‘we rule this country’ moet er echt af. Het is niet te doen. We zijn er echt klaar mee”, tekende deze site op. Ook verkenner Koolmees ‘werd er helemaal gek van’, vertrouwde hij gesprekspartners toe. Ze zou ‘als een robot’ aan tafel hebben gezeten, steeds ‘weer haar eigen campagneteksten te herhalen’.

Als dat soort uitlatingen waren bedoeld om Yesilgöz een toontje lager te laten zingen, dan lijkt dat mislukt. Achter de schermen van het debat waren VVD’ers verbolgen. Dit maakt de verhoudingen er niet beter op, constateerden ze al.

En als de drie weken van uitsluiting op het strafbankje bedoeld zijn om Yesilgöz te laten draaien en alsnog vatbaar te maken voor een kabinet met GroenLinks-PvdA, dan komt iedereen ook bedrogen uit. Ze gaf donderdag nog maar eens ‘duidelijkheid’ door te stellen dat de VVD ‘geen deel zal nemen aan een kabinet’ met GroenLinks-PvdA.

3. Koolmees is bang voor de Eerste Kamer als er bezuinigd moet worden

Wat ook nog opviel: verkenner Wouter Koolmees hamerde er donderdag nog eens op dat het volgende kabinet, welke partijen daar ook in zullen zitten, het niet makkelijk gaat krijgen. De combinatie D66, VVD, CDA en JA21 geniet in de Eerste Kamer slechts de steun van 24 senatoren. En de combinatie van D66, VVD, CDA en GroenLinks-PvdA komt ook niet verder dan 35 Eerste Kamerleden. In beide gevallen geen meerderheid dus, hoewel de linksere variant er bij in de buurt komt. En dat is ‘spannend’, aldus Koolmees.

Zijn redenatie: sinds coronatijd hebben er ‘geen grote wetten meer in de senaat gelegen’. Sindsdien zijn bijvoorbeeld geen bezuinigingen doorgevoerd, terwijl het dan juist aankomt op genoeg steun in de Eerste Kamer, omdat voor zulke pijnlijke maatregelen vaak moeilijker steun te vinden is