Sanne Terlouw, de dochter van de eerder dit jaar overleden D66-coryfee Jan Terlouw, is ‘ontzettend ontroerd’ door de winst van de partij in de exitpolls. Dat laat de schrijfster woensdagavond weten aan het ANP.

,,Wat een ongelooflijke avond”, stelt zij. ,,Ik ben zo ontroerd. Mijn vader is overleden in mei. Had hij maar net wat langer kunnen leven om dit nog te zien. Hij had het geweldig gevonden.”

Sanne Terlouw beklemtoont dat haar vader ‘altijd een positief mens is geweest’. ,,Hij geloofde altijd dat het weer beter zou worden, met de partij en met Nederland. Ik heb vanavond het geloof dat dat inderdaad gaat gebeuren. Nederland heeft gekozen voor positivisme en hoop en een andere toekomst.“

Het is al rustig in de zaal waar GroenLinks-PvdA bijeenkwam. Nadat leider Frans Timmermans opstapte, wordt met muziek toch geprobeerd een klein feestje neer te zetten, ziet verslaggever Hanneke Keultjes.

Bij Denk werd na de exitpolls bescheiden gejuicht, maar de teleurstelling over het resultaat was voelbaar. Opnieuw komt de partij volgens de exitpolls op drie zetels, net als bij de vorige drie Tweede Kamerverkiezingen. Het lukt de partij maar niet om de volgende stap te maken.

Toch overheerste bij lijsttrekker Stephan van Baarle het optimisme. ,,Ik feliciteer Nederland met het feit dat de haatpartij van Wilders niet meer de grootste is“, zei hij in een hip hotel in Rotterdam-Zuid tegen zijn aanhang. ,,Ik ben trots op dit verkiezingsresultaat. Vergeet niet dat we twee jaar geleden zijn begonnen met het nieuwe Denk, een nieuwe generatie. En Nederland heeft vandaag gezegd dat we door mogen met die koers.”

,,Dit is een klap voor ons”, reageert SP-fractievoorzitter Jimmy Dijk, op het nieuws dat de partij waarschijnlijk twee zetels inlevert. ,,Ik kan er niet omheen. Ook omdat ik merk dat er in de partij al een tijdje een nieuwe energie zit. Nieuwe mensen. We hebben een scherp verhaal neergezet, maar we moeten wel gewoon goed met elkaar bespreken hoe dit komt en we dit beter kunnen gaan doen.”

Hij is een ongeduldig type, benadrukt Dijk. ,,Maar we zijn bezig om dingen te vernieuwen. Ik ben net begonnen als leider, nog niet zo lang. We hebben afgelopen jaar wat dingen veranderd. Geef het nog tijd. Dat doen de mensen hier, doet de partij. Ik doe het voor mezelf ook. Ik ben ongelofelijk ongeduldig, maar ik heb de tijd nodig.”

De ChristenUnie gaat, volgens de laatste exitpoll, van drie naar twee zetels en dat is volgens fractievoorzitter Mirjam Bikker jammer. Maar ‘de avond en nacht zijn nog lang’. Het kúnnen er nog steeds drie blijven, denkt ze.

Er is nu voor rust en stabiliteit gekozen, ziet ze aan de voorlopige uitslagen. ,,De ChristenUnie is een gewortelde partij, we zijn geen hype, maar denken in de langere termijn. De aandacht daarvoor komt, dat zien we.”

Het bewijs dat de jonge kiezer de partij steeds beter weet te vinden heeft ze op zak, zegt ze. ,,Het ledenaantal groeit, we ziens steeds meer jonge mensen. In steden als Leiden, Utrecht en Stadskanaal bijvoorbeeld, zien we mensen lijsttrekker worden. Jongeren zoeken naar zingeving. Maar voor die omslag komt deze uitslag te vroeg.”

Een snelle rekensom leerde Jan Struijs, fractievoorzitter van 50Plus, dat de (voorlopige) twee zetels van zijn partij wel eens nodig zouden kunnen zijn om een coalitie te vormen. ,,Want jeetje jongens, ga hier maar eens een kabinet van maken. Ga je linksom, ga je rechtsom?”, zei hij op de partijbijeenkomst in Den Haag tegen verslaggever Rik Spekenbrink.

Donderdagochtend komt zijn partij bij elkaar om de uitslag te bespreken. ,,Wat doe je als je gevraagd wordt? Kun je je punten uit het vuur slepen? Zo niet, ga ik met alle liefde de oppositie in. Ik ben een volksvertegenwoordiger die uit is op invloed, niet op macht. We gaan onze huid duur verkopen.”

Met een gezonde dosis bluf had Struijs onlangs tegen Rob Jetten gezegd: wij kunnen wel eens de twee winnaars worden. ,,Wij dan op een bescheiden schaal natuurlijk. Maar het is uitgekomen. Terwijl het echt hartstikke moeilijk is om terug te komen in de Tweede Kamer. Zeker met ons budget. Vergelijk dat met D66, dat is echt David tegen Goliath.”

Uit reacties in zijn mailbox maakte Struijs al op dat het de goede kant op zou kunnen gaan. ,,Ik kreeg veel reacties van mensen die in stemwijzers bij ons uitkwamen. En van veertigers die zeiden: we gaan op 50Plus stemmen. Onze standpunten over AOW, veiligheid en het verbinden van generaties, daar sloeg onze achterban op aan. En het heeft een beetje geholpen dat ik niet helemaal onbekend ben”, zei de oud-topman van de politie. ,,Tot mijn eigen verrassing stond ik in de top drie van betrouwbare politici. Ik kom uit een cultuur van vertrouwen en samenwerken. Dat is nu ook het belangrijkste voor de grote partijen. Kun je elkaar de komende vier jaar blind vertrouwen?”

Chris Stoffer van de SGP is bezorgd dat D66 grootste partij is geworden. ,,Het stemt tot dankbaarheid – ik zeg het met een slag om de arm – dat we onze huidige drie zetels mogen behouden. Ik wil iedereen daarvoor ontzettend bedanken, jullie klappen voor jezelf. En ja, het zijn exitpolls, dus het zouden er ook nog vier zetels kunnen worden. Hopelijk worden we morgen wakker met vier zetels, dat zou geweldig zijn.”

,,Over de uitslag: die stemt tot zorgen. Het is enorm zorgelijk dat D66 de grootste partij van Nederland is geworden. Niet zo zeer vanwege D66 zelf, maar om hun houding tegenover drie belangrijke zaken: het ongeboren leven, de vrijheid van onderwijs en Israël. Wel goed is het dat het CDA heeft gewonnen, ik feliciteer collega Henri Bontenbal van harte. Verder vinden we het heel vervelend dat de ChristenUnie twee zetels heeft gehaald. We hopen dat het er morgen toch nog drie zijn.”

Bij Forum voor Democratie gaf vanavond Lidewij de Vos acte de présence, vergezeld door Thierry Baudet en andere consorten. De naam van De Vos wordt rondgezongen. Net op tijd voor de nieuwe exitpoll was het stil. Als bekend wordt gemaakt dat het aantal zetels gelijk blijft en winst nog steviger vaststaat, breekt opnieuw gejoel uit. Vlak erna wordt ‘Good Vibrations’ van The Beach Boys ingestart en verschijnt De Vos op het podium.

,,Wat een overwinning”, zegt ze. ,,Zes zetels is een voet tussen de deur, maar wij trappen hem in.” Ze feliciteert Wilders en Jetten en wenst ze ‘veel wijsheid’ toe. Volgens De Vos heeft Nederland behoefte aan stabiliteit en rust: ze stelt een kenniskabinet voor met vakministers. ,,Zoveel als mogelijk moet via de Tweede Kamer, zoals Thorbecke het bedoeld heeft.” Daarbij staat één eis centraal: een bindend referendum. Bij politieke impasses wil FvD terug naar de burger.

Ondanks de zetelwinst is het de vraag wat FvD met het geringe aantal van zes zetels kan doen. Desgevraagd laat De Vos weten dat de FvD ‘een eigen verhaal wil vertellen’, maar bij ‘mogelijke raakvlakken’ de samenwerking wil opzoeken.

Van een De Vos-effect wil De Vos niets weten: ,,We hebben met het hele team een fantastische campagne gedraaid. Ik sta op de schouders van Thierry.”

Ondanks het zetelverlies (van zeven naar vier) voor BBB blijft leider Caroline van der Plas onverstoord de kar trekken voor haar partij in de Tweede Kamer.

Op de vraag van verslaggever Edwin Timmer of ze doorgaat, antwoordde ze resoluut: ,,Ja hoor, zeker!” Even daarvoor sprak ze geëmotioneerd de BBB-menigte in Bathmen toe. Van der Plas startte haar betoog met licht gebroken stem, maar hield het niet droog toen ze haar moeder, kinderen en broer Ian – ,,Hij is jarig vandaag” – bedankte. ,,Voor de onvoorwaardelijke steun, door dik en dun.”

Ondanks de verloren verkiezingen is de BBB-leider ervan overtuigd dat haar partij ook met vier zetels iets kan betekenen in Den Haag. ,,Ooit ben ik met slechts één zetel begonnen. Iedereen heeft gezien wat er daarna is gebeurd.”

Onze waarschijnlijk nieuwe premier stapt op het podium: Rob Jetten. Hij wordt onthaald in een blije zaal met mensen met Nederlandse en Europese vlaggen.

,,We hebben vandaag de beste uitslag van D66 ooit neergezet en zijn misschien wel de grootste partij van het land.” Net als andere lijsttrekkers feliciteert Jetten zijn collega’s die gewonnen hebben. En hij bedankt Frans Timmermans, die terugtreedt als leider van GroenLinks-PvdA. ,,Het is hem gelukt de partijen samen te smelten tot grote linkse partij en ik dank hem voor de samenwerking.”

,,We hebben iets bijzonders gezien met deze exitpoll. Maar één ding is heel erg zeker: miljoenen Nederlanders hebben vandaag de bladzijde omgeslagen. Zij hebben vandaag afscheid genomen van een politiek van negativisme. Van haat en van eindeloze ‘het kan niet.” Het is een verwijzing naar zijn slogan: ‘Het kan wel.’

Jetten voelt de verantwoordelijkheid om er ‘voor al die Nederlanders te zijn’ die op andere partijen hebben gestemd. Hij sorteert hier voor op de gesprekken die na vanavond zullen starten. Hij mag het voortouw nemen voor een nieuwe coalitie. Hij wil een ‘stabiel en ambitieus kabinet’.

Bij de SP komt inmiddels ook fractievoorzitter Jimmy Dijk het podium op. Er klinkt luid gejoel en een lang applaus. Dijk feliciteert de andere partijen. ,,Jullie zien het ook aan mij, het is wel een klap. En dat doet zeer. Daar ga ik niet omheen draaien.”

Maar ‘we zijn nog met zijn drieën’, zegt Dijk – doelend op de drie zetels die de partij nu over lijkt te houden. ,,We gaan in de spiegel kijken, we gaan kijken hoe dit komt, maar we gaan ook dapper voorwaards.” Zijn naam wordt luid gescandeerd, en daarna worden de nummer twee en drie (Sandra Beckerman en Sarah Dobbe) op de lijst het podium opgehaald.

Bijzonder moment bij JA21: oprichters Joost Eerdmans en Annabel Nanninga staan voor hun opkomst ruim drie minuten hand in hand te wachten in de coulissen. Ze stapten in 2020 samen uit Forum voor Democratie.

Joost Eerdmans vervolgens in zijn speech: ,,In 2023, toen we de storm overleefden, zeiden we tegen elkaar: JA21 komt terug. En we zijn terug! De campagne: Het is alsof je drie maanden in de keuken hebt gestaan en het gerecht uiteindelijk op de eettafel zet. Dan ben je zo benieuwd of het lekker is. Is het lekker?” Een luid gejuich breekt uit. ,,Ik ben beretrots.”

Eerdmans wil een ‘prachtige, rechtse coalitie’. En hij noemde de naam van Pim Fortuyn, zijn grote voorbeeld met wie hij begin deze eeuw in de LPF zat. ,,Dat wil ik heel graag.”

Frans Timmermans spreekt. ,,Wat zijn jullie ontzettend lief voor me”, zegt hij tegen zijn teleurgestelde publiek. GL-PvdA komt uit op een teleurstellende 20 zetels in de exitpoll. ,,Er komen betere tijden”, zegt hij.

Hij feliciteert ook onder meer D66. Al klinkt er wat boegeroep uit de zaal. Ook de andere partijen die winnen krijgen een felicitatie.

,,Natuurlijk ben ik net als jullie enorm teleurgesteld in de uitslag”, zegt Timmermans. ,,Daarvoor neem ik mijn verantwoordlijkheid.”

Als de zetelverdeling uit de exitpolls voor de BBB zo blijft, dan komt de huidige minister van Landbouw Femke Wiersma nog net in de Kamer. Zij staat nummer 4 op de BBB-kandidatenlijst. De huidige staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman valt er echter net buiten.

,,Het ziet er niet goed uit”, zegt NSC-lijsttrekker Eddy van Hijum in zijn speech in Amersfoort, waar de partij samenkomt. NSC daalt in de exitpolls van 20 naar 0 zetels, en zou daarmee uit de Tweede Kamer verdwijnen. Ondanks die ongekende mokerslag krijgt Van Hijum luid applaus.

Hij denkt ook niet dat de verkiezingsdeceptie het einde van NSC betekent. ,,We blijven tot het laatst knokken en hopen. Wat er ook gebeurt, de beweging die we zijn begonnen, gaat niet stoppen.”

Van Hijum richt nog een woord van dank aan oprichter Pieter Omtzigt, die de politiek om gezondheidsredenen verliet en aan Nicolien Vroonhoeven, zijn opvolger die het bijltje er ook bij neergooide. Beiden zijn in Amersfoort niet aanwezig. ,,Zij hebben de laatste jaren in de wind gestaan, heel veel klappen opgevangen. Heel veel dank.”

Henri Bontenbal komt het CDA-podium op en wordt aangekondigd als ‘een van de grote winnaars van deze verkiezingen’. Al zal de exitpoll toch wat teleurstellen: de partij stond in de peilingen eerder flink boven de 20 zetels, maar lijkt uit te komen op 19.

En toch start hij met: ,,Wat een fantastische uitslag. Dit hadden we twee jaar geleden niet durven dromen.” De partij komt van 5 zetels, wat destijds een flinke nederlaag was voor het CDA.