Terug naar het midden

De partijen die twee jaar geleden beloofden de bezem te halen door Den Haag en die het toen opnamen tegen de traditionele bestuurspartijen, zijn fors afgestraft door de kiezer. NSC is weggevaagd, de PVV is een flink deel van haar zetels kwijt en BBB levert ook fors in.

Uit alle verkiezingsonderzoeken deze campagne bleek dat migratie nog steeds de grootste zorg is onder kiezers, samen met de woningnood. Maar dat thema wordt in het hoofd van veel kiezers ook gekoppeld aan migratie. De winst van JA21 is ook voor een groot deel te danken aan het strenge migratiestandpunt van die partij.

Stabiele meerderheid

De middenpartijen sluiten samenwerking met de PVV uit. De voorlopige verkiezingsuitslag maakt een stabiele meerderheidscoalitie met minder dan vier partijen niet mogelijk. D66-leider Rob Jetten zal nu het voortouw moeten nemen. En veel opties zijn er niet, als de exitpoll van woensdagavond inderdaad werkelijkheid wordt.

Toen Yesilgöz inzette op een centrumrechts kabinet van D66, VVD, CDA en JA21, werd daar lacherig over gedaan. In de peilingen haalden die vier bij lange na geen meerderheid. Maar als ze voet bij stuk houdt, kan zij Jetten wel eens dwingen serieus naar die optie te kijken. Een alternatief zonder de VVD (over links) wordt immers heel lastig. GroenLinks-PvdA levert in, net als de SP. Het linkerdeel van de Tweede Kamer wordt in zijn geheel kleiner.

Op haar beurt zal D66 proberen ook voet bij stuk te houden. Jetten heeft meermaals gezegd ‘liever niet’ met JA21 in een kabinet te willen. Ook hij zal proberen VVD ervan te overtuigen toch een serieuze poging met GroenLinks-PvdA te wagen.

Lastige onderhandelingen

De komende dagen wijst de Tweede Kamer een verkenner aan. Die gaat aftasten welke partijen met elkaar willen gaan proberen een kabinet te vormen. Behalve dat het lastig wordt partijen zover te krijgen het met elkaar te proberen, begint daarna een lastige onderhandeling over de inhoud.

Zorgen over migratie wegnemen

In het verleden bleken diverse middenkabinetten niet in staat om een aantal slepende problemen in het land op te lossen. Dat zal nu anders moeten. Om de zorgen van veel kiezers over migratie weg te nemen, beloofden alle partijen beterschap.

Een rapport van een staatscommissie demografie werd omarmd, waarin werd geadviseerd dat Nederland nog maar 40.000 tot 60.000 migranten per jaar mag toelaten. Nu ligt dat aantal nog twee tot drie keer zo hoog. Alle partijen zijn het er over eens dat het zo niet verder kan. Maar hoe dat dan moet, daarover denken partijen verschillend.

Winnaar Jetten zit in een lastig pakket. Hoewel hij zegt dat zijn partij stappen wil zetten op een strenger migratiebeleid, blijkt uit onderzoek dat zijn kiezers daar niet op zitten te wachten. Ook een reden waarom hij liever niet in een kabinet stapt met én de VVD én JA21.

Bezuinigen, maar waarop?

En dan is er nog het probleem van het geld. Het nieuwe kabinet moet miljarden vinden voor bijvoorbeeld de krijgsmacht en het aanleggen van voldoende stroomkabels. Het Centraal Planbureau waarschuwt dat Nederland financieel in de vangrail rijdt als we te veel geld uitgeven. Dus moet een nieuw kabinet pijnlijke keuzes maken. Bezuinigen op de zorg? De belastingen omhoog? Ook daarover verschillen de partijen van mening. Een kabinet voor de Kerst: reken er maar niet op.

Al onze podcasts vind je op ad.nl/podcasts. Schrijf je hier in voor onze politieke nieuwsbrief.