Die kabinetsval hing in de lucht nadat PVV-leider Geert Wilders maandag – na amper een uur overleg – al liet weten: „Dit ziet er niet goed uit.” Zijn verwijt is dat VVD, BBB en NSC niet wilden instemmen met zijn tien extra asielplannen. Hij legde onder meer een asielstop op tafel, net als een bouwstop voor asielzoekerscentra en een rem op gezinshereniging.

Geert Wilders (PVV) zegt in een reactie: „Ik heb de kiezers het strengste asielbeleid ooit beloofd. Maar dat is tegengehouden. Ik wilde de handtekening van de coalitiegenoten. Dat hebben ze niet gedaan. Dan heb ik geen garanties, dus ik kon niets anders doen dan de steun voor dit kabinet intrekken.” Hij beende geïrriteerd weg toen hij vragen kreeg over of hij nu juist niet zijn kiezers in de steek laat.

Want de lezingen over wat Wilders heeft gedaan, lopen behoorlijk uiteen. Dilan Yesilgöz (VVD), Nicolien van Vroonhoven (NSC) en Caroline van der Plas (BBB) zeggen dat er best te praten viel, maar vermoeden dat Wilders bewust aanstuurt op een kabinetsval.

„Ik vind het bizar dat hij dit doet”, zegt Caroline van der Plas (BBB). „Je krijgt nu een links blok, veel zaken vallen stil. Het is allemaal gedoe om niks. En dat nu. Terwijl er zo veel moet gebeuren.” Wil ze ooit weer met Wilders in een kabinet? „Ik heb er wel een beetje tabak van.”

Dilan Yesilgöz (VVD) is laaiend: „Ja, ik ben boos. Dit ging helemaal niet om asiel. Hij loopt gewoon weer weg. Ik zie iemand die geen verantwoording wil dragen. Die zijn kiezers in de steek laat. Je krijgt straks echt geen rechtse meerderheid meer. Dit is een gemiste kans.”

Nicolien van Vroonhoven (NSC): „Ik vind het echt on-be-grijpelijk. Ik snap het echt niet. Ben wel een beetje boos op hem. Kijk hoe je het land nu achterlaat.”

Als Wilders iets gedaan had willen krijgen, moest hij concretere plannen voorleggen aan de Tweede Kamer. Of beter nog: eigen minister van Asiel Marjolein Faber bellen, suggereerden de drie coalitiepartners.

Vanochtend heeft VVD zelfs nog aangeboden een motie te maken namens de vier partijen, zodat hun ‘politiek commitment’ er zou liggen, maar daar wilde de PVV-leider ook niet van horen.

Caroline van der Plas herhaalde dat pleidooi dinsdagochtend. Ze spreekt van een ‘politiek spelletje’ van Wilders. „Ik doe niet mee aan powerplay. Hij lijkt uit te zijn op een kabinetsval. Hij is roekeloos en onverantwoord. De maatregelen liggen op de plank. Het mandaat is er, en de coalitie staat ervoor. Het is gewoon een kwestie van doen.” Ze waarschuwde ook: „Wie nu stopt levert Nederland op een presenteerblaadje uit aan links.”

Wilders wilde liever dat de anderen gewoon blind tekenen voor zijn plannen. „Ik heb nog geen handtekening gezien.” Daar zit tactiek achter. Als alle coalitiepartijen de plannen omarmen, is een meerderheid in de Tweede Kamer verzekerd en wordt het voor het kabinet moeilijker deze naast zich neer te leggen.

Maar de andere coalitiepartijen beseffen dat een deel van de plannen juridisch of praktisch onhaalbaar lijkt. Ze wilden niet keihard teruggefloten worden door wetsadviseurs als de Raad van State of door de rechter. Laat Wilders eerst maar eens uitzoeken wat kán, is hun idee.

Alle vier beseften dat een deel van Wilders’ plannen in de formatie ook al op tafel lagen, maar in de prullenbak verdwenen. Mede omdat bijvoorbeeld NSC vond dat ze zouden botsen met internationale verdragen. Wilders voelt zich echter gestut door peilingen om nu gas te zetten. Die polls claimen dat een deel van zijn achterban een kabinetsval over asiel wel ziet zitten. Het is hét kroonjuweel van de partij. Bovendien zitten NSC en BBB in een lastig parket. Zij houden amper zetels over, lijkt het.

Wilders sprak gisteravond van een onaangenaam gesprek, na het eerste beraad. Hij eist de steun van de anderen „Hoe weet ik anders dat de NSC-fractie van mevrouw Van Vroonhoven tekent?”

Hij zei maandagavond er ‘een nachtje over te willen slapen’. „Maar het ziet er niet goed uit. We gaan nu nadenken.” Dat nadenken bracht al snel de conclusie dat de PVV er geen heil meer in ziet.

Al onze podcasts vind je op ad.nl/podcasts.