PVV-leider Wilders dreigt met verkiezingen na kritiek op asielwetten van minister Faber

Wilders waarschuwt zijn regeringspartners dat als de wetsvoorstellen van Faber niet ongewijzigd worden ingevoerd ‘de kiezer zich mag uitspreken’. Dat dreigement is vooral gericht aan het adres van regeringspartij NSC dat vindt dat het kabinet de adviezen van de Raad van State niet naast zich neer kan leggen.

In het advies schrijft de kabinetsadviseur dat het ‘niet aannemelijk’ is ‘dat de maatregelen daadwerkelijk zullen bijdragen aan het beperken van de instroom’. ‘De kans is groot dat de maatregelen juist tot een extra belasting leiden voor de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de rechtspraak.’

Dat is een fikse streep door de rekening van Faber, maar hoeft haar niet te remmen. Ze kan immers simpelweg stellen dat zij dat geloof wél heeft. Politiek ligt dat wel gevoelig. Net als het advies van de Raad van State om ‘de wet in de huidige vorm niet in te dienen bij de Tweede Kamer’.

PVV-leider Geert Wilders schrijft op X dat zijn ‘geduld op is’. ‘De wetsvoorstellen van minister Faber moeten nu met grote spoed worden ingevoerd. De adviezen van de Raad van State veranderen daar niets aan.’ In een ongewoon lang bericht, schrijft Wilders ook dat het ‘Hoge College van Staat de Nederlander niet op 1 zet!’. ‘Gelukkig is een advies slechts een advies.’ Later voegt hij daar nog aan toe dat NSC ‘met vuur speelt’, omdat die partij zegt dat het aan het kabinet is om ‘opmerkingen te verwerken’.

Faber zelf laat weten het ‘oordeel’ van Raad van State nu te gaan ‘bestuderen’. Ze voegt wel toe de wetten ‘zo snel mogelijk’ in de ministerraad te willen bespreken. ,,De situatie in de asielketen is onhoudbaar.”

Maar de kritiek van kabinetsadviseur is niet mals. De Raad van State verwacht dat rechtbanken overspoeld gaan worden met rechtszaken: ‘Duidelijk is echter nu al dat hoe dan ook veel meer geprocedeerd zal worden in beroep bij de rechtbanken, en bij verlies in hoger beroep.’

Over het schrappen van de nareismogelijkheden van meerderjarige kinderen en ongehuwde partners schrijft de adviseur: ‘Over vrijwel alle afwijzingen zal de rechtspraak zich moeten buigen.’

De Raad wil ook dat Faber toelicht hoe haar plannen in de praktijk uitpakken. Als daar te weinig rekening mee wordt gehouden, vreest het adviesorgaan dat de grondrechten van de asielzoekers worden geschonden, zoals hun recht op een eerlijk proces.

Ook is het ‘juridisch problematisch’ dat de wetten, áls ze ingaan, ook toepasbaar zijn op asielzoekers die al in de procedure zitten. ‘Dit leidt tot ongelijke behandeling en strijd met het beginsel van rechtszekerheid’, stelt de Raad van State. Dat laatste zal ook coalitiepartner NSC met aandacht hebben gelezen, die partij heeft immers de grondrechten naar eigen zeggen hoog in het vaandel.

Faber lijkt met haar plannen ook weinig rekening te hebben gehouden met het Europese Asiel- en Migratiepact, dat in 2026 wordt ingevoerd. Dat plan moest de instroom al gaan drukken. De wetsvoorstellen van Faber moeten, zegt de Raad, daar goed op worden afgestemd, anders ‘doet dit afbreuk aan de rechtszekerheid’ en kan het ‘tot problemen leiden in de uitvoering en de rechtspraak’.

De Raad van State heeft ook kritiek op de haast die Faber maakt. ‘Dat er een politieke wens is om met spoed stappen te zetten tot aanscherping van het nationale asielbeleid, is onvoldoende grond om stappen in de voorbereiding van wetgeving over te slaan of hiervoor te weinig tijd te nemen’, schrijft de Raad van State.

Saillant is dat de Raad van State schrijft dat Faber niet alleen haar maatregelen nog eens moet bekijken, maar ook adviseert ‘iedere maatregel dragend te motiveren’.

Die formulering, dragend motiveren, is weliswaar veelgebruikte juristentaal, maar doet ook terugdenken aan wat er in het regeerprogramma werd afgesproken tussen PVV, NSC, VVD en BBB. De partij van Pieter Omtzigt zei dat het had bedongen dat het uitroepen van een ‘juridische asielcrisis’ alleen kon als het ‘dragend gemotiveerd’ kon worden. Dat bleek het kabinet uiteindelijk niet te kunnen.

De Raad van State schrijft de wet overigens niet helemaal af. Het adviescollege kan kiezen uit vier stickers: A, B, C en D. Bij A heeft de Raad van State helemaal niks aan te merken, bij B zijn er een paar opmerkingen. Bij C en D wordt politiek Den Haag nerveuzer, want dan is er ingrijpende kritiek. Bij C geldt dat er aanpassingen nodig zijn voor de wet kan worden ingediend bij de Tweede Kamer. D is helemaal dodelijk: dan zou de wet helemaal niet moeten worden ingediend. Dat laatste concludeert de Raad van State dus niet.

Faber vroeg de Raad van State kort voor kerst om een spoedadvies voor twee van haar drie asielwetten. Het gaat om de asielnoodmaatregelenwet, waardoor asielzoekers onder meer geen permanente verblijfsvergunning kunnen krijgen, maar alleen nog een tijdelijke. Die termijn wordt ook nog ingekort van vijf naar drie jaar.

De andere wet regelt het tweestatusstelsel: asielzoekers worden verdeeld in twee categorieën: A voor gevaar voor vervolging vanwege geloof, politieke opvattingen of geaardheid en B voor oorlogsvluchteling. Die laatste categorie krijgt minder rechten. Over een derde wet, die afgewezen asielzoekers verplicht mee te werken aan hun terugkeer, komt pas later een advies.

Faber kondigde vrijdag al aan het liefst niets te zullen doen met het advies, ze wil hooguit ‘een punt of komma’ aanpassen, en dan snel dóór. Het kabinet-Schoof – met Faber voorop – heeft van ‘het strengste asielbeleid ooit’ hét speerpunt gemaakt, maar na zeven maanden is er van strenger beleid nog bitter weinig terechtgekomen. Met deze wetten moeten de eerste concrete stappen worden gezet om het aantal asielzoekers dat zich in ons land meldt, terug te dringen.

Daarbij voerde Geert Wilders de druk al op: in december zei hij nog ‘geen millimeter’ te willen toegeven op de asielplannen. Deze maand stelde de PVV-leider op X dat zijn ‘geduld’ al ‘bijna op’ was. Volgens hem moeten de wetten ‘ongewijzigd en snel worden ingevoerd’ – ongeacht het oordeel van de Raad van State. Tegelijk: Wilders dreigde wel vaker en slikte dat daarna gewoon weer in.

Maar voor coalitiegenoot NSC, opgericht voor goed bestuur, weegt het advies zwaar. Als de Raad van State oordeelt dat de wetten niet of lastig uitvoerbaar zijn, of een stroom aan rechtszaken vreest, zal de partij van Pieter Omtzigt mogelijk aanpassingen eisen. Waarnemend fractieleider Nicolien van Vroonhoven zei eind vorig jaar nog alle asielafspraken ‘langs een liniaaltje’ te gaan leggen.

Feit blijft wel dat alle vier de coalitiepartijen, NSC incluis, zich hebben gecommitteerd aan het hoofdlijnenakkoord, regeerprogramma en de eind oktober gesloten asieldeal. In al die documenten stonden de strenge asielmaatregelen al opgesomd. Tegen de maatregelen an sich, vinden bronnen binnen de andere drie coalitiepartijen, kan NSC zich dus niet meer keren.

Al onze podcasts vind je op ad.nl/podcasts.