Ranglijst gezonde supermarkten: Ekoplaza, Lidl en Dirk aan kop, Albert Heijn bijna onderaan

Lichtpuntjes zien de onderzoekers ook: in navolging van Lidl openbaren de meeste supermarkten sinds vorig jaar hoeveel van de producten die ze verkopen wél gezond zijn. Bij bijvoorbeeld Aldi valt 28 procent van de verkoop binnen de Schijf van Vijf, het officiële voorlichtingsmodel van de overheid. Bij Dirk ligt dat percentage op 32 procent en bij Lidl op bijna 37 procent.

Jumbo en Albert Heijn – Nederlands grootste supermarkten – rapporteren alleen over hun verkopen van huismerken. Bij beide supermarkten valt 40 procent van de verkoop binnen de Schijf van Vijf. Dat geeft een vertekend beeld, zegt Charlotte Linnebank, directeur van Questionmark. ,,Groente en fruit zijn er alleen van het huismerk, en juist de A-merken bieden vaak ongezonde producten aan.’’ Plus vertelt helemaal niets over hun aandeel gezonde voeding in het schap.

Linnebank kijkt met gemengde gevoelens naar het nieuwste rapport. Positief vindt ze dat supermarkten doelen hebben gesteld, wat betreft het verkopen van gezonde voeding. Aldi wil bijvoorbeeld dat in 2025 40 procent van de verkoop gezond is, en voor Lidl moet dat 38 procent zijn.

,,Maar is dat nu goed nieuws? Als 40 procent gezond is, is nog altijd 60 procent ongezond. Volgens de richtlijn van de overheid, zou maximaal 15 procent van je dagelijkse voedselinname buiten de Schijf van Vijf moeten zijn. Wij gaan het komend jaar met experts onderzoeken wat een goed streefgetal zou moeten zijn.’’

In 2018 ondertekenden supermarkten het Nationaal Preventieakkoord, waarin stond dat dat supermarkten consumenten zouden ‘verleiden om meer producten te kopen die in de Schijf van Vijf staan’. ,,Een vrijblijvende en vage afspraak’’, aldus Linnebank. Ze ziet wel verbetering omdat supermarkten eigen doelstellingen hebben geformuleerd, al heeft Nederlands grootste supermarkt Albert Heijn dat niet gedaan.

In zijn algemeenheid is Linnebank negatief over inspanningen die supermarkten leveren om gezond voedsel aan de man te brengen. Reclamefolders bevatten nog vaak ongezonde producten en kinderen worden verleid door fleurige plaatjes en ongezonde producten ‘op ooghoogte’. ,,Je kán bij iedere supermarkt volledig gezonde boodschappen doen, maar de één doet er meer aan om dat ook daadwerkelijk te laten gebeuren.”

Daarom maakten de onderzoekers een lijst, waarmee supermarkten worden gerangschikt naar hun inspanningen. Op die ranglijst staat Ekoplaza bovenaan, onder andere omdat die supermarkt ‘het grootste assortiment gezonde producten’ heeft. Op twee staat Lidl, onder meer omdat die supermarkt serieus werk maakt van reductie van suiker en zout in hun huismerkproducten. Ook Dirk doet het relatief goed, en komt op nummer drie; die supermarkt biedt bijvoorbeeld geen stapelkorting meer aan en biedt als enige enkel fruit aan bij de kassa in plaats van ongezonde producten.

Albert Heijn wordt als ‘achterblijver’ bestempeld, en staat als één na laatste in de lijst. Questionmark ziet bijvoorbeeld dat AH nog gebruikt maakt van ‘kwantumkortingen’ als zes halen vijf betalen bij bijvoorbeeld donuts en cola. ,,Niemand zou zomaar zes flessen cola kopen, misschien één of twee. Maar door die korting ga je toch meer kopen en uiteindelijk drinken dan je van plan was.’’

In een reactie zegt Albert Heijn zich ‘niet te herkennen’ in het beeld van het onderzoek. ,,Wij zijn van mening dat de systematiek die wordt gebruikt voor het samenstellen van de Superlijst geen recht doet aan de inspanningen die Albert Heijn doet om mensen te helpen bij een gezondere leefstijl. We zien bijvoorbeeld dat veel initiatieven die een gezondere keuze stimuleren niet zijn meegenomen in het onderzoek”, aldus een woordvoerder.

Jumbo wordt door de onderzoekers ook tot ‘achterblijver’ benoemd, maar komt wel iets hoger uit dan Albert Heijn. Die supermarkt zou meer werk kunnen maken van suiker- en zoutreductie. Jumbo reageert op het rapport door te stellen dat ‘veel van onze inspanningen niet volledig worden meegenomen in de puntentelling’. Jumbo zegt ook dat het juist wel zout en suiker heeft weten te reduceren in het huismerkaanbod. ,,Vanuit Jumbo stimuleren we een gezonde keuze door lekker en gezond eten, makkelijk en bereikbaar te maken. Dat doen we op verschillende manieren.” Als voorbeelden noemt Jumbo bijvoorbeeld het gratis fruit voor kinderen in winkels en dat groente en fruit vast onderdeel zijn van het ’kies-en-mix-aanbod’.